Günümüzde hayatımızın her alanına nüfuz etmiş olan internet; gün geçtikçe haber, reklam, pazarlama ve hatta kamu iradesinin temsili görevini dahi üstlenmektedir. Gazete kullanımını yavaş yavaş tarihin tozlu raflarına kaldıran haber siteleri ve sosyal medyada yer alan haber sayfaları ise haber servis hızını çok yüksek seviyelere çıkartmıştır. Bu sebeple önü alınamaz bir bilgi kirliliği ortaya çıkmıştır.
Söz konusu bilgi kirliliği kimi zaman sadece yanlış yönlendirmelerden ibaretken kimi zaman sizin veya bir başkasının haklarını ihlal edebilmektedir. Bu yazımızda böylesi bir durumla karşılaşıldığında yasal olarak elimizde bulunan haklardan birkaçına değineceğiz.
Temel olarak ilk akla gelen Anayasanın madde 32. maddesinde düzenlenen “Düzeltme ve Cevap Hakkı” yani diğer bir deyişle “Tekzip” hakkıdır. Ancak gerek sahip olduğu hak düşürücü sürenin 2 ay gibi kısa bir süre olması gerek ise internet haberlerine uygulanabilirlik açısından verimli olmaması sebebiyle hak ihlallerinin önünü kesememektedir.
İşte tam olarak bu sebeple 5651 Sayılı Kanun yani tam adı ile “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun” düzenlenmiştir.
5651 Sayılı Kanun’un Sunduğu Araçlar
Kanun’un amacı, ilk maddesinde izah edildiği üzere, içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülük ve sorumlulukları ile internet ortamında işlenen belirli suçlarla içerik, yer ve erişim sağlayıcıları üzerinden mücadeleye ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.
5651 Sayılı Kanun’a dayanarak yapılan başvurular ile mahkemeden alınabilecek “Erişimin Engellenmesi” ve “İçeriğin Çıkarılması” kararları, gerçek dışı haberler servis edilerek kamunun yanıltılması veya özel hayatın gizliliğini ihlal ederek vatandaşların kişilik haklarının zedelenmesi gibi durumlarda hak ihlallerinin hızlı bir şekilde önünü kesebilmek için hüküm altına alınmış günümüz medyasında hızlı bir şekilde işlev gösteren araçlardır.
Ayrıca Kanun yalnızca hak ihlali yaratan internet içeriklerinin kaldırılmasını değil, yazımızın devamında izah edeceğimiz üzere, verilen kararlara muhalefet edilmesi halinde uygulanacak daha ağır yaptırımları da hüküm altına almıştır.
İçeriğin Çıkarılması (Content Removal)
- 5651 Sayılı Kanun kapsamında, yetkili makama yapılacak başvuru neticesinde internet üzerinde yer alan bir içeriğin hak ihlali oluşturduğu gerekçesiyle “İçeriğin Çıkarılması” kararı alınabilmektedir.
- Söz konusu kararın alınması akabinde karar, doğrudan Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne gönderilir.
- Erişim Sağlayıcıları Birliği, alınan kararı hak ihlali yaratan içerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumlularına e-posta yoluyla bildirir. Bildirimin akabinde Kanun, içerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumlularına kararı uygulamak için 4 saat zaman tanımaktadır.
- İçeriğin Çıkarılması talepleri genel olarak hakaret, iftira, özel hayatın gizliliğini ihlal ve çocukların cinsel istismarı gibi konularda gündeme gelmektedir. Ayrıca AİHM tarafından tanınmış olan “Unutulma Hakkı” da uygun durumun vuku bulması halinde sunulacak taleplere gerekçe oluşturabilmektedir.
Erişimin Engellenmesi (Blocking of Access)
- 5651 Sayılı Kanun tarafından düzenlenmiş bir diğer karar ise “Erişimin Engellenmesi” kararıdır.
- Belli bir içeriğe yahut bir internet sitesinin tamamına yönelik olarak verilebilen bu karar, hak ihlali yaratan içerik veya internet sitesine Türkiye’den erişimin engellenmesini sağlamaktadır.
- Erişim engellenmesi kararı bir talep sonucu verilebileceği gibi bir içeriğin “zararlı” olduğu tespit edilmesi halinde yetkili makamlarca da verilebilmektedir. (Kanun’un en çok haklı eleştiriye maruz kaldığı nokta da ne yazık ki bu husustur.)
- Erişimin engellenmesi kararı, içeriğin çıkarılması kararının aksine, Erişim Sağlayıcıları Birliği tarafından bizzat uygulanmaktadır. İlgili karar Birliğe tebliğ edildikten sonra ilgili erişim sağlayıcıya da tebliğ edilmiş sayılır. Karar beklenmeksizin uygulanarak hak ihlali yaratan yayın Türkiye’den erişime engellenir.
Tüm Yayına Yönelik Olarak Erişimin Engellenmesi (Blocking Access to All Content)
- Yukarıda da bahsedildiği üzere erişimin engellenmesi kararı bir internet sitesinde yapılan tüm yayına yönelik olarak verilebilmektedir.
- Ancak bu kararın verilebilmesi için temel başvuru şartlarının oluşmuş olması yeterli değildir. Zorunlu olmadıkça internet sitesinde yapılan yayının tümüne yönelik erişimin engellenmesine karar verilemez.
- Hâkim URL adresi belirtilerek içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle ihlalin engellenemeyeceğine kanaat getirmesi hâlinde, gerekçesini de belirtmek kaydıyla, internet sitesindeki tüm yayına yönelik olarak erişimin engellenmesine de karar verebilir.
- Ancak uygulamada, İçerik sahiplerinin verilen “İçeriğin Kaldırılması” kararlarını yerine getirmemesi yahut kendilerine ulaşılamaması halinde hak ihlalinin sürmemesi adına mahkemeler tarafından tedbiren tüm yayına yönelik olarak erişimin engellenmesi kararı verildiği görülebilmektedir.
- Belirtmemiz gerekir ki söz konusu karar yalnızca küçük çapta kitlelere ulaşan veya hak ihlali yaratmak adına oluşturulduğuna kanaat getirilen internet sitelerine uygulanmaktadır.
Sağlayıcı Sorumluluğu ve Şikâyet Hakkı
- Kanun Koyucu tarafından yalnızca hak ihlallerinin önlenmesine yönelik araçlar değil aynı zamanda ihlal yaratan kişilere karşı bir şikâyet hakkı ve uygulanacak müeyyideleri hüküm altına alınmıştır.
- Hak ihlaline yol açan yayına yönelik olarak “İçeriğin Çıkarılması” kararı alınması üzerine içerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumlularına Erişim Sağlayıcıları Birliği tarafından bildirim yapılır. 4 saat içerisinde hak ihlali yaratan yayının internetten kaldırılmaması halinde, hak ihlali yaşayan ilgililerin şikâyet hakkı doğmaktadır. Şikayet neticesinde hak ihlali yaratan yayının sorumluları adli para cezası ile cezalandırılır.
Başvuru Süreci
En özet hali ile eğer bir haber sitesindeki veya sosyal medya hesabında içeriğin kaldırılmasını/erişimin engellenmesini talep ediyorsak temel olarak takip edebileceğimiz iki yol bulunmaktadır. Ancak bu aşamada söz konusu alanda yetkili bir avukattan hukuki destek alınması, hak kaybı yaşanmaması ve hızlı sonuç alabilmek adına, büyük önem arz etmektedir.
Doğrudan Başvuru
- Hak ihlali yaratan internet sitelerinin veya sosyal medyada yer alan sayfaların URL adreslerini tespit edilmesi akabinde bir uzman yardımı ile hazırlanan dilekçenin Sulh Ceza Hakimliği’ne teslimi ile başvuru gerçekleştirilebilir.
- Yapılan başvuru Hâkim tarafından en geç 24 saat içerisinde duruşmasız olarak karara bağlanır. Kararlara karşı itiraz yolu açıktır.
Mükerrer Hak İhlali Halinde Başvuru
- Bazı hallerde doğrudan Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne müracaat edilmesi halinde hak ihlali yaratan yayınlara yaptırım uygulanabilmektedir. Müracaat için;
- Halihazırda aldığınız bir içeriğin çıkarılması/erişimin engellenmesi kararı mevcut olmalıdır.
- Elinizdeki karara konu kişilik hakkının ihlaline ilişkin yayının başka internet adreslerinde de yayımlandığı tespit edilmelidir.
- Uzman yardımı ile hazırlanan bir dilekçe ile Birliğe müracaat edilmelidir.
- Birliğin gerçekleştireceği inceleme sonucu mevcut karar bu adresler için de uygulanacaktır.
Şikâyet Yolu
- Hak ihlali yaratan internet içeriğinin aynı zamanda TCK kapsamında suç teşkil etmesi halinde ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunurken Savcılıktan ilgili yayıma ilişkin içeriğin çıkarılması/erişimin engellenmesi kararını tedbiren vermesi talep edilebilecektir.
- Savcı tarafından koyulan tedbir kararı Hakim onayına sunulur ve 24 saat içerisinde karar verilir. Ancak kararın Hakim tarafından onaylanmaması halinde tedbir, Savcı tarafından derhal kaldırılacaktır.